Am gyfraniad at lwyddiannau ym myd y campau
Cheryl Foster MBE
Mae Cheryl Foster MBE yn ffigwr arloesol ym myd y campau yng Nghymru ac wedi rhagori fel chwaraewraig a dyfarnwraig, gan oresgyn y rhwystrau a’i hwynebai mewn maes sydd, yn draddodiadol, wedi'i ddominyddu gan ddynion. Dechreuodd ar ei gyrfa eithriadol yng Nghlwb Pêl-droed Dinas Bangor, cyn mynd ymlaen i chwarae i rai o glybiau amlycaf y Deyrnas Unedig, gan gynnwys tîm merched Clwb Pêl-droed Lerpwl. Mae’n gyn-chwaraewraig ryngwladol i dîm merched Cymru gan gael 63 o gapiau a gwneud cyfraniad pwysig o ran codi proffil pêl-droed merched. Wrth bontio i fyd dyfarnu, hi oedd y Gymraes gyntaf i ddyfarnu yng ngemau Cwpan Pêl-Droed Merched y Byd FIFA, a chafodd ei dewis i ddyfarnu rownd derfynol Cynghrair Pencampwyr Merched UEFA yn 2023. Mae’n eiriolwraig angerddol dros gydraddoldeb, dros ddatblygiad y gêm ar lawr gwlad, a thros gael merched i arwain ym myd y campau. Mae Cheryl hefyd yn gyn-fyfyrwraig ym Mhrifysgol Bangor, a hynny deirgwaith (HND Gwyddor Chwaraeon 2003, BSc Chwaraeon, Iechyd ac Addysg Gorfforol 2005, Tystysgrif Ôl-radd Addysg Gorfforol 2006), ac mae’n esiampl wych o ymroddiad ac o ddysgu gydol oes.
Benjamin Pritchard PLY
Mae Benjamin Pritchard yn athletwr ysbrydoledig ac yn gyn-fyfyriwr Prifysgol Bangor, graddiodd yn 2013 gydag LLB yn y Gyfraith cyn mynd ymlaen i gael llwyddiant mawr mewn rhwyfo. Wedi ei eni a'i fagu yn y Mwmbwls, de Cymru, roedd Benjamin yn feiciwr a thriathletwr cyn i ddamwain feicio yn 2016 ei adael wedi ei barlysu o'r canol i lawr. Yn ystod cyfnod adsefydlu yn Ysbyty Stoke Mandeville, darganfu rwyfo a chododd yn gyflym trwy'r rhengoedd, gan ymuno â’r GB Para Rowing Team yn 2017. Gwnaeth Benjamin ei ymddangosiad rhyngwladol cyntaf yn 2019, ac mae wedi cynrychioli Prydain Fawr mewn sawl pencampwriaeth ers hynny, gan ddod yn bencampwr Ewrop, yn ddeiliad recordiau byd ac Ewropeaidd, ac yn bencampwr y byd. Uchafbwynt penodol oedd ennill medal aur am sgwlio sengl dynion PR1 yng Ngemau Paralympaidd Paris 2024, a gosod record Paralympaidd newydd. Mae ei benderfyniad, ei wydnwch a'i ragoriaeth fel athletwr yn parhau i ysbrydoli athletwyr ledled y Deyrnas Unedig. Ben oedd enillydd .
Am gyfraniad at ddiwylliant, cerddoriaeth a chelfyddydau Cymru a’r Gymraeg
Hanan Issa
Bardd, gwneuthurwr ffilmiau, sgriptwraig ac artist Iraci-Gymreig yw Hanan Issa a hi yw Bardd Cenedlaethol Cymru ar hyn o bryd - y Mwslim cyntaf i gael ei hanrhydeddu â’r teitl. Cafodd ei phenodi yn dilyn enwebiad cyhoeddus a phroses ddethol drylwyr. Mae’n ymhyfrydu yn nhraddodiad canu ar y gynghanedd yn Gymraeg a’i nod yw ehangu ymgysylltiad pobl â barddoniaeth. Mae ei gwaith yn ymdrin â themâu hunaniaeth, perthyn a natur. Mae’n llenor amryddawn. Hi ysgrifennodd a chyfarwyddo The Golden Apple (2022) a chyfrannodd at y rhaglen We Are Lady Parts ar Channel 4. Mae ei gwaith hefyd wedi ymddangos mewn blodeugerddi o bwys, gan gynnwys Welsh (Plural): Essays on the Future of Wales a Just So You Know: Essays of Experience, sy’n gyfrol yr oedd yn gyd-olygodd arni.
Yr Athro Pedr ap Llwyd PLSW
Mae'r Athro Pedr ap Llwyd, cyn Brif Weithredwr a Llyfrgellydd Cenedlaethol Llyfrgell Genedlaethol Cymru, wedi chwarae rhan flaenllaw yn y gwaith o wneud gwybodaeth, diwylliant a threftadaeth yn fwy hygyrch i bobl ledled Cymru. Hyrwyddodd brojectau digideiddio ac allgymorth mawr, gan helpu i drawsnewid y Llyfrgell i fod yn adnodd cenedlaethol agored a chynhwysol. Graddiodd o Brifysgol Bangor (BA Cymraeg 1983, Diploma Gweinyddu Archifau 1984, MA Gweinyddu Archifau 2002) ac mae wedi meithrin cysylltiadau cryf â'r Brifysgol ac wedi cefnogi ymchwil i ddiwylliant Cymru. Mae ganddo gysylltiad dwfn â gogledd Cymru ac mae ei waith diweddar gyda Chronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol yn dangos ei ymroddiad i'r rhanbarth, gan gynnwys ei gefnogaeth i brojectau treftadaeth allweddol yn Llanberis a Bethesda.
Gwyn Lewis Williams
Mae Gwyn Lewis Williams yn gyn-fyfyriwr (MA Cerddoriaeth 1970) ac yn gyn-ddarlithydd ym Mhrifysgol Bangor ac mae wedi cael gyrfa nodedig yn y byd celfyddydol ers dros 50 mlynedd. Bu’n drympedwr proffesiynol ac yn uwch gynhyrchydd cerddoriaeth i’r BBC ac mae wedi arwain sefydliadau mawr gan gynnwys Theatr Ardudwy, Eisteddfod Ryngwladol Llangollen, a Tŷ Cerdd. Fel Cyfarwyddwr Cerdd gyda Chantorion Menai ers 2017, mae wedi ehangu ei repertoire ac wedi datblygu cydweithrediadau gydag ensemblau lleol blaenllaw. Mae’n arweinydd angerddol ac yn lladmerydd brwd dros gerddoriaeth o Gymru ac mae wedi comisiynu a pherfformio gweithiau newydd ac wedi mentora talent ifanc a hyrwyddo cyfansoddwyr o Gymru. Yn y brifysgol yn ddiweddar, bu’n arwain The Dream of Gerontius gan Edward Elgar, lle roedd 180 o gantorion, Cerddorfa Symffoni Prifysgol Bangor, ac unawdwyr rhyngwladol yn cymryd rhan. Mewn sgwrs cyn y cyngerdd gyda Syr Terry Waite tynnwyd sylw at yr effaith fawr y mae’r gwaith hwnnw wedi ei gael, gan adlewyrchu ymrwymiad Gwyn i gynnig profiadau cerddorol sy’n ysbrydoli yng ngogledd Cymru.
Am wasanaeth cyhoeddus (gan gynnwys iechyd)
Sharon Manning MBE
Mae Sharon Manning, sy'n dod o Swydd Gaerhirfryn yn wreiddiol, wedi ymroi i'r GIG yng Nghymru ers dros 30 mlynedd. Dechreuodd ar ei gyrfa fel glanhawraig yn Ysbyty Glan Clwyd yn 1989, ac aeth ymlaen i fod yn Nyrs Arbenigol Oncoleg Gynaecoleg gyda Macmillan. Yn y flwyddyn 2000 cafodd ei hysbrydoli i gymhwyso fel nyrs a daeth i hyfforddi ym Mhrifysgol Bangor (BN Nyrsio 2004) ac yn ddiweddarach arloesodd mewn defnyddio Draen Roced, sef gwasanaeth a olygai fod cleifion canser yn gallu rheoli eu symptomau gartref. Arweiniodd y arloesi hwnnw at drawsnewid gofal lliniarol a chafodd y dull hwnnw ei fabwysiadu ledled gogledd Cymru. Derbyniodd Sharon Gymrodoriaeth a Gwobr Arloesi Macmillan yn 2017 a bu iddi ymddeol yn 2022 ar ôl blynyddoedd o ddarparu gofal tosturiol, claf-ganolog.
Alison Field
Yn 2024, daeth Alison Field yn 77fed Llywydd a Chadeirydd y Gymdeithas Goedwigaeth Frenhinol, gan nodi penllanw gyrfa nodedig dros 50 mlynedd yn gweithio yn y diwydiant coedwigaeth yn y sector cyhoeddus a’r sector preifat. Roedd ar flaen y gad fel merch yn y proffesiwn pan raddiodd o Fangor (BSc Coedwigaeth 1978) a hi yw un o'r ychydig ferched sydd wedi cyrraedd y brig yn y diwydiant. Mae wedi arwain sefydliadau megis y Comisiwn Coedwigaeth, National Forest, English Woodlands Forestry Ltd, a sawl sefydliad allweddol arall. Mae gan Alison enw da am ei hymrwymiad i amrywiaeth, gwasanaeth cyhoeddus a mentergarwch, ac mae wedi gwneud argraff barhaol ledled y Deyrnas Unedig, ac wedi gwneud cyfraniadau nodedig i reolaeth coetiroedd yng Nghymru a thu hwnt.
Mr David Jones FRCS, RCS Ed (Orth)
Mae Mr David Jones FRCS, FRCS Ed (Orth) yn llawfeddyg orthopedig nodedig ac mae wedi gweithio trwy gydol ei yrfa i ddatblygu gofal orthopedig a thrawma yn gyffredinol ac orthopedig plant yn benodol. Daw o Iwerddon yn wreiddiol ac astudiodd feddygaeth ym Mhrifysgol Manceinion. Cafodd ei hyfforddiant orthopedig yn Ysbyty Sant Bartholomew, Llundain cyn symud i Fangor, lle arweiniodd y tîm a sefydlodd yr Uned Ddamweiniau arloesol yn Ysbyty Gwynedd, model a gydnabuwyd yn ddiweddarach fel y safon aur ledled y Deyrnas Unedig. Aeth ymlaen i weithio fel llawfeddyg orthopedig ymgynghorol yn y Great Ormond Street Hospital for Children. Mae’n gyn-Athro Hunterian ac yn aelod o The Royal College of Surgeons of England, yn Llywydd y British Orthopaedic Association ac yn llywydd Cymdeithas Orthopedig Cymru, mae David wedi cyhoeddi'n eang, wedi darlithio'n rhyngwladol, ac er ei fod wedi ymddeol bellach, mae'n parhau i gyfrannu at addysg feddygol, hanes meddygaeth a gwaith elusennol sy'n ymwneud â phlant.
Am wasanaeth i fusnes ac entrepreneuriaeth
Toby Dixon
Mae Toby Dixon yn gyn-fyfyriwr yn y brifysgol (BA Busnes a Marchnata 2002) ac mae wedi gwneud gyrfa lwyddiannus iddo ei hun ym maes entrepreneuriaeth gynaliadwy, llawn effaith. Ef sefydlodd Marlin Green, cwmni recriwtio rhyngwladol gwerth £30+ miliwn, gan wasanaethu fel Prif Swyddog Gweithredol a Chadeirydd y cwmni. Mae Toby bellach yn buddsoddi mewn mentrau sy'n hyrwyddo lles gweithwyr ac arloesedd amgylcheddol ar draws sectorau megis gwefru cerbydau trydan, rheoli dŵr, a maeth personol. Mae'n cefnogi mentrau cymdeithasol megis Syntherix, sef cyffur canser sydd mewn treialon clinigol, ac roedd yn fuddsoddwr cynnar yn Flight Fund Steven Bartlett. Cronfa ecwiti preifat unigryw yw ei fenter ddiweddaraf, sef Growth Fund 1, sy'n cefnogi busnesau sy’n cael eu harwain gan eu sylfaenwyr ac sy'n canolbwyntio ar gyfleoedd cynaliadwy, twf uchel lle mae potensial ariannol cryf.
Am ysgolheictod ac arloesedd eithriadol
Dr Keith Hiscock MBE
Mae Dr Keith Hiscock wedi bod yn ysgogwr di-ildio ym maes cadwraeth forol yn y Deyrnas Unedig ers dros 50 mlynedd. Dechreuodd ar ei waith arloesol ym meysydd Ardaloedd Morol Gwarchodedig, monitro rhywogaethau, a chynefinoedd tanddwr wrth astudio am ddoethuriaeth (Bioleg Forol 1976) ym Mhrifysgol Bangor (Coleg Prifysgol Gogledd Cymru bryd hynny). Mae’n ddeifiwr a ffotograffydd tanddwr medrus ac mae wedi cyhoeddi dros 90 o bapurau gwyddonol a sawl cyfrol ddylanwadol. Mae wedi arwain rhaglenni cenedlaethol ar fioamrywiaeth forol ac wedi cynghori cyrff y llywodraeth, gan chwarae rhan allweddol yn y gwaith o lunio polisi morol. Dyfarnwyd MBE iddo yn 2023 ac mae Keith yn parhau i ysbrydoli gwyddonwyr morol trwy ei ymchwil, ei arweinyddiaeth a'i ymrwymiad i amgylchedd morol y Deyrnas Unedig.
Dr Leanne Cullen-Unsworth
Mae Dr Leanne Cullen-Unsworth yn wyddonydd, cadwraethwr ac arweinydd ysbrydoledig, graddiodd o Brifysgol Bangor gydag MSc mewn Gwarchod yr Amgylchedd (2001). Cafodd ei henwi’n un o 100 o Ferched 2023 y BBC, mae hi'n llais arloesol ym maes cadwraeth y môr a chynaliadwyedd. Fel Prif Swyddog Gweithredol project Seagrass, Leanne sy’n arwain ymdrechion byd-eang i amddiffyn ac adfer dolydd morwellt - ecosystemau hanfodol sy'n cefnogi pysgodfeydd, bioamrywiaeth a gwytnwch hinsawdd. Mae ganddi dros 20 mlynedd o brofiad o ymchwil rhyngddisgyblaethol, mae ei gwaith yn pontio gwyddorau amgylcheddol, gwyddorau cymdeithasol a gwyddorau economaidd i hyrwyddo cadwraeth sy'n cynnwys pobl fel rhan o'r ecosystem. Mae Leanne yn eiriolwr brwd dros natur a chenedlaethau'r dyfodol, mae hi’n parhau i godi ymwybyddiaeth fyd-eang o gadwraeth morwellt a'i gyfraniad hanfodol at ddiogelu ein planed.
Judith Batchelar OBE
Mae Judith Batchelar OBE yn enw blaenllaw ym myd bwyd, ffermio a chynaliadwyedd; mae hi’n fiocemegydd a maethegydd sydd wedi treulio dros 40 mlynedd yn trawsnewid diwydiant bwyd y Deyrnas Unedig. Ar ôl dechrau ei gyrfa ym maes cynhyrchion fferyllol a dysgu, bu’n gweithio i Bass, Mars a Marks & Spencer, cyn ymuno â Sainsbury's fel cyfarwyddwr brand (2004-2021), gan yrru arloesi, ansawdd a chynaliadwyedd. Mae Judith wedi ymrwymo'n llwyr i gynnydd amgylcheddol a chymdeithasol, ac mae hi’n ymwneud â nifer o sefydliadau, gan gynnwys UKCEH, Defra, Royal Botanic Gardens Kew, the British Nutrition Foundation, The Nature Conservancy, ac mae hi’n gadeirydd y bwrdd cynghori Healthy and Sustainable Places Data Services ym Mhrifysgol Leeds. Roedd Judith yn Brif Feirniad yng ngwobr hyfforddiant arloesedd ac arweinyddiaeth Prifysgol Bangor ym mis Ebrill 2023. Mae hi’n gymrawd yr Institute of Food Science and Technology a’r Royal Society of Arts a dyfarnwyd OBE iddi yn 2015 am wasanaethau i ffermio a'r diwydiant bwyd.
Am gyfraniad rhanbarthol
Yr Athro David T Jones
Mae perthynas yr Athro David T Jones â Phrifysgol Bangor yn hirsefydlog gan mai ef oedd Cymrawd er Anrhydedd cyntaf y Brifysgol yn 1988. Bu’n feddyg teulu ac yn uwch-weinyddwr i’r gwasanaeth iechyd a gwnaeth gyfraniad allweddol i’r gwaith o ddatblygu ysbytai cymunedol a gwella gwasanaethau i bobl ag anawsterau dysgu. Chwaraeodd ran greiddiol yn y prosesau cynllunio ac ymgynghori pan sefydlwyd Ysbyty Glan Clwyd ac roedd ganddo enw da am ei ymwneud cyson â meddygon teulu lleol. Bu’n gwasanaethu fel Prif Swyddog Meddygol ac yn ddiweddarach fel Rheolwr Cyffredinol Awdurdod Iechyd Clwyd. Drwy roddion dyngarol i'r brifysgol, mae'r Athro Jones wedi sefydlu Cronfa Celfyddyd Gain Geltaidd David T Jones a Gwobr Bydwreigiaeth Eleanor Henderson Pearson, er cof am ei ddiweddar fam.